والدین مراقب باشند
دكتر علی شمس برهان
چرا با وجود عرضه فراوان و به دست آوردن آسان و سادۀ مواد اعتیادآور (گفته می شود در تمام شهرها می توان پس از نیم ساعت به مادۀ مورد نظر دست پیدا کرد)، تنها درصد کمی (حدود 12 درصد) به تجربه کردن آن روی آورده و تنها حدود دو تا پنج درصد معتاد شده و بقیه پس از یک بار آزمون از آن دوری می کنند؟! چرا اکثریت به سوی این ماده روی نمی آورند؟
به سادگی نمی توان پاسخی دقیق و علمی به این پرسش داد. در واقع علل گوناگونی در شکل گیری وابستگی و اعتیاد نقش دارند و هرگز نمی توان میزان و درجۀ نقش و تاثیر هر کدام از این عوامل را مشخص کرد. میزانِ تاثیراین عوامل در هر فردی ممکن است متفاوت باشد، اما مسلم است که علل زیرین همه دست به دست هم داده و موجب اعتیاد و گسترش آن می شوند و یا در پیشگیری و درمان آن اختلال ایجاد می کنند. بعضی از داروهای پزشکی و سایر مواد شیمیایی صنعتی (مانند حلال ها بنزین چسب ها و…) نیز در صورتی که به درستی از آنان استفاده نشود یا سوء استفاده شود(Abuse) باعث اعتیاد می شوند که عوارض ناگواری به دنبال دارد. عوامل گوناگونی در شکل گیری و ادامۀ اعتیاد نقش دارند که میزان تاثیرگذاری هر کدام در هر فرد متفاوت است.
برخی از این علل نقش اساسی و بنیادی دارند، ولی برخی زمینه ساز اعتیاد هستند و عوامل مستعدکننده نامیده می شوند.
علل فردی
تاکنون میزان تاثیر ژن ها در ابتلاء به اعتیاد ثابت نشده است، اما با توجه به علل تقریباً نزدیک اعتیاد و آسیب های اجتماعی و بیماری های روانی و همچنین نقش وراثت در بروز بعضی از بیماری های روانی می توان به نقش ژنتیک در اعتیاد اشاره کرد. کسانی که به یک نوع اختلال روانی یا آسیب های اجتماعی مبتلا باشند بیشتر از افرادی که از نظر روانی سالم اند معتاد می شوند و شدت وابستگی آنان بیشتر است.
بیماران روانی مخصوصا افرادی که افسرده اند (بیش از 15 درصد جامعه به گونهای و در مقطعی از زندگی دچار افسردگی خفیف متوسط شدید مزمن یا مکرر میشوند) کشش بیشتری به مواد اعتیادآور داشته و بیشتر معتاد می شوند و عوارض اعتیاد در آنان شدیدتر است. پس استعداد ارثی نقش کمتری دارد و صفات اکتسابی بیماری های جسمی و روانی نگرش مثبت به مواد مخدر و اعتیادآور سن و سال (ایام نوجوانی) و موقعیت های نامناسب و شغل های نامناسب و محیط های پرخطر فرد را به سوی اعتیاد سوق خواهند داد.
علل خانوادگی
اعتیاد یک نفر از والدین تاثیر زیادی داشته و زشتی مصرف مواد را در نزد جوانان از بین می برد. حتی ممکن است پدر یا مادر معتاد برای توجیه مصرف مواد به تبلیغ و تعریف آن پرداخته و جوان را معتاد کنند. گاهی برعکس اعتیاد پدر و نفرین و ناله های مادر علیه پدر موجب نفرت جوانان خانواده شده و فرزندان آن خانواده به شدت از آن مواد دوری گزیده و در مواردی حتی فرد معتاد خانواده را کشته اند. اعتیاد پدر و مادر با هم (مرد برای آسودگی و نجات از دست مخالفت های زن او را آلوده می کند) تاثیر زیادی در معتاد شدن فرزندان آنان دارد.
اختلاف خانوادگی و یک محیط پراز تنش و جنگ و دعوا روح کودکان را آزرده و آنان را از محیط خانواده دور ساخته و در معرض اعتیاد قرار خواهد داد. نبود مهر و محبت در محیط خانواده و بی خبری والدین از روحیات و نیازهای جوانان آنان را به سوی بیرون از خانواده و اجتماع فراری داده و در معرض خطر (محیط پرخطر) قرار خواهد داد.
نقش تربیت خانوادگی، تحصیل، معاشرت های خانوادگی، و… بسیار اساسی است. فقر و معلولیت های روحی خانواده نیز نقش اساسی دارند. کنترل حساب شده و غیرمحسوس جوانان و دوستان و محیط های رفت و آمد آنان لازم است. فقر بی سوادی، بیکاری و محیط های نامناسب (حاشیه نشینی) و پر خطر می توانند عامل مستعدکنندۀ فرد برای روی آوردن به اعتیاد باشند.
البته هرگز تحصیلات خوب و عالی، ثروت و زندگی در محیط های شیک، و لوکس مانع اعتیاد نمی شود و در بین افرادی که از نظر اجتماعی و اقتصادی جزو طبقات بالای جامعه محسوب می شوند اعتیاد بسیار دیده می شود. پس هرگز نمی توان به بهانۀ فقر و بی سوادی شیوع اعتیاد را در این طبقه ها و جوامع طبیعی انگاشت: اعتیاد در هر سن و جنس و هر طبقه و جامعه ای دیده می شود و بررسی دقیق سهم هر کدام از این متغیرها نیاز به بررسی ها و تحقیقات گسترده تر و غیرجانبدارانه تری دارد.
منبع: روزنامه شرق