پژوهشی که ۲۶۰ کودک فنلندی را هشت سال دنبال کرده، به پیوندی رسیده است که خلاف نگرانی رایج والدین است: کودکانی که در طول این سالها زمان بیشتری پای صفحه گذرانده بودند، در نوجوانی در آزمونهای پردازش شناختی عملکرد بهتری داشتند، نه بدتر.
این تحلیل بخشی از مطالعهٔ پانیک (PANIC) است؛ پژوهشی درازمدت دربارهٔ فعالیت بدنی و تغذیهٔ کودکان که با همکاری دانشگاه یووسکولا و دانشگاه فنلند شرقی انجام شده و نتیجهٔ آن در نشریهٔ Pediatric Exercise Science منتشر شده است. خود پژوهشگران تأکید میکنند که این یافته اثبات نمیکند صفحه شناخت را بهتر میکند.
آنچه اندازهگیری شد
در پایان دورهٔ هشتساله، ۲۶۰ نوجوان — ۱۳۶ پسر و ۱۲۴ دختر — که ۱۵ تا ۱۷ سال داشتند بررسی شدند. فعالیت بدنی و زمان بیتحرکی با دستگاهی سنجیده شد که ضربان قلب و حرکت را همزمان ثبت میکند، و افزون بر آن با پرسشنامه در سه نوبت: در آغاز پژوهش، دو سال بعد و هشت سال بعد.
تواناییهای شناختی با مجموعهآزمونی به نام کاگاستیت (CogState) سنجیده شد که یادگیری، توجه و حافظهٔ کاری را میآزماید. حافظهٔ کاری توانایی نگهداشتن مقدار کمی اطلاعات در ذهن و کار کردن با آن در همان لحظه است — مثل به یاد داشتن یک شمارهٔ تلفن تا وقتی آن را بنویسید.
اندازهٔ این پیوند چقدر است
زمان صفحه با زمان واکنش در هر دو آزمون حافظهٔ کاری پیوند معکوس داشت؛ یعنی نوجوانانی که زمان صفحهٔ بیشتری گزارش کرده بودند، سریعتر پاسخ میدادند. ضریب استانداردشدهٔ این پیوند ۰٫۱۹۴ و ۰٫۲۳۳ بود. زمان صفحه با نمرهٔ شناخت کلی نیز پیوند مستقیم داشت، با ضریب ۰٫۱۸۷.
ضریب استانداردشده عددی است که قوت پیوند میان دو متغیر را نشان میدهد و معمولاً میان صفر تا یک قرار میگیرد. ارقام بالا در محدودهٔ پیوندهای کوچکاند؛ به بیان دیگر، این پژوهش تفاوتی چشمگیر و تعیینکننده گزارش نمیکند، بلکه گرایشی ملایم و در جهت خلاف انتظار.
تصویر فعالیت بدنی پیچیدهتر از این است
نتایج مربوط به فعالیت بدنی یکدست نبود و میان دختران و پسران فرق داشت. در دختران، فعالیت بدنی سبک از کودکی به بعد با حافظهٔ کاری بهتر همراه بود. در پسران، این فعالیت بدنی هدایتشده و زیر نظر بود که با حافظهٔ کاری بهتر پیوند داشت.
یک یافته را خود پژوهشگران غیرمنتظره خواندهاند: کمتر بودن فعالیت بدنی بدون نظارت — بر پایهٔ گزارش خود نوجوانان — با پردازش شناختی بهتر همراه بود، با ضریب ۰٫۱۲۷.
نکتهای روششناختی که همهچیز را محتاطانهتر میکند
مهمترین هشدار در دل خود دادهها است. فعالیت بدنی و بیتحرکیای که با دستگاه اندازهگیری شده بود، هیچ پیوندی با پردازش شناختی نشان نداد. پیوندها تنها در دادههای خوداظهاری پیدا شدند؛ یعنی آنجا که خود نوجوانان گزارش کرده بودند چهقدر و چگونه وقت گذراندهاند.
پژوهشگران توضیح میدهند که حسگر میتواند حرکت و ضربان قلب را ثبت کند اما نمیتواند تشخیص دهد شخص در آن مدت واقعاً مشغول چه کاری بوده است. دو روش اندازهگیری دو چیز متفاوت را ثبت کردهاند، و پیوند شناختی تنها با یکی از آن دو ظاهر شده است.
پژوهشگران چه میگویند
پتری یالانکو، پژوهشگر دکترا در دانشگاه یووسکولا و یکی از نویسندگان مقاله، توضیح این پیوند را در نوعِ کار پای صفحه میجوید، نه در مقدار آن: «احتمالاً نکتهٔ اصلی این است که در زمان صفحه چه کاری انجام میدهند. معلمان و والدین باید کودکان را تشویق کنند که از دستگاهها و صفحهها به شیوههایی استفاده کنند که تفکر فعال، حل مسئله، خلاقیت و یادگیری را تقویت میکند.»
او نتیجهٔ عملی را چنین جمعبندی میکند: «نباید زمان صفحه را یکسره زیانبار بدانیم، بلکه باید میان فعالیت بدنی و زمان صفحهای که تفکر فعال را تقویت میکند توازن بجوییم.»
یالانکو در عین حال دربارهٔ محدودیتهای طرح پژوهش صریح است: «پژوهش ما نشان میدهد که پیوندهای فعالیت بدنی و رفتار بیتحرک با پردازش شناختی پیچیدهاند و به جنسیت، نوع فعالیت و روش سنجش آن بستگی دارند.»
آنچه هنوز روشن نیست
این پژوهش از نوع مشاهدهای است، نه آزمایشی. یعنی نشان میدهد دو چیز با هم همراهاند، اما نمیگوید کدام علت دیگری است. ممکن است نوجوانانی که پردازش شناختی سریعتری دارند خود به سراغ فعالیتهای دیجیتال بیشتری بروند؛ یا عامل سومی هر دو را توضیح دهد.
نمونهٔ پژوهش نیز کوچک است و به کودکان فنلندی محدود میشود، و اندازهگیری زمان صفحه بر گزارش خود نوجوانان تکیه دارد. پژوهشگران خواستار مطالعات مداخلهای شدهاند تا رابطهٔ علّی و تفاوتهای جنسیتی روشنتر بررسی شود.
تا انجام آن کارها، این یافته پیوندی است که هنوز سازوکارش شناخته نشده — یافتهای درخور توجه، اما نه هنوز یک توصیه.
دیدگاهتان را بنویسید